Een paar weken geleden zat ik bij alweer een vergadering op mijn hogeschool. Soms kan zelfs ik vergaderingen niet declinen. Iemand vertelde enthousiast over hoe ze ChatGPT inzetten bij scriptiebegeleiding. Een ander liet een eigen AI-chatbot zien voor toetsanalyse. Even later schoof een beleidsmedewerker aan die vertelde dat er budget was vrijgekomen voor een “verkennend AI-traject met groene inclusieve aspiratie”.
Iedereen deed wat. En niemand wist van elkaar wat. Pockets of Innovation.
Welkom in het tijdperk van decentrale innovatie.
Het is begrijpelijk. AI is spannend, toegankelijk en zit vol belofte. Docenten, teams, en ondersteuners gaan zelf aan de slag. De ene opleiding bouwt een plugin voor Teams, de andere probeert GPT in het toetsbeleid in te passen. Van onderaf groeit een veld van experimenten — rijk, waardevol, maar ook… onsamenhangend.
En precies daar wringt het. Want terwijl we als onderwijs sector zoeken naar vernieuwing, dreigt AI te verzanden in eilandjes. Zonder visie. Zonder regie. Zonder borging.
AI is geen project. Het is infrastructuur.
Wat me opvalt in veel gesprekken met collega’s in het HBO: AI wordt nog vaak gezien als iets wat je ‘erbij doet’. Naast je echte werk. Een tool. Een project. Een innovatiepilot. Maar AI is geen gadget. Het is een fundamentele verschuiving in hoe we werken, leren, en organiseren. Fundamenteel voor onze primaire value stream en klanten: mijn studenten.
Vergelijk het met elektriciteit. Toen dat werd geïntroduceerd, kon je er een lamp op aansluiten. Nu draait je hele gebouw erop. AI gaat diezelfde kant op. Het raakt onderwijslogistiek, toetsing, studentondersteuning, HR, financiën, communicatie. Alles.
En dan volstaat het niet meer dat elk team z’n eigen AI-aanpak kiest. Dan heb je leiderschap nodig. Iemand die de rode lijn bewaakt, die de ethiek meeneemt, die innovatie verbindt aan strategie. Iemand die dwars door silo’s heen kijkt.
Je hebt een Chief AI Officer nodig. Een HBO CAIO.
Waarom het HBO een CAIO verdient
In het bedrijfsleven zie je de functie al verschijnen: Chief AI Officer. Niet als modegril, maar als noodzaak. Iemand die begrijpt dat AI geen ICT-feestje is, maar een strategisch thema. Die techniek, beleid en praktijk met elkaar verbindt.
En in het onderwijs? Daar hoor ik vooral: “We hebben een werkgroep.” Of: “Er is een projectleider AI.” Of: dat is niet aan het CvB, we leggen het bij de instituten neer. Vaak gedreven mensen, maar zelden met het mandaat of de positie om écht door te pakken.
Een CAIO in het HBO zou niet alleen verantwoordelijk zijn voor tools of pilots. Die rol gaat over visie. Over kaders en kansen. Over ethiek én infrastructuur. Over het beschermen van publieke waarden én het benutten van technologische innovatie.
Het is iemand die het College van Bestuur adviseert, richting geeft, maar ook met studenten praat. Die weet hoe prompt engineering werkt, én hoe je onderwijsprofessionals meeneemt. Die zicht heeft of wat het beroepen veld vraagt. Die innovatie regisseert, niet remt.
Regie is geen centralisatie
Misschien denk je nu: maar wat gebeurt er dan met al die mooie initiatieven van onderaf?
Die blijven — sterker nog, die worden beter. Want een goede CAIO centraliseert niet, maar orkestreert. Die brengt mensen bij elkaar. Maakt het makkelijker om te delen, op te schalen, te leren. Die zorgt voor infrastructuur waarin docenten kunnen experimenteren zonder telkens het wiel opnieuw uit te vinden.
Een CAIO creëert rust in de chaos. Richting in de verkenning. Vertrouwen in het proces.
En laten we eerlijk zijn: dat kunnen we goed gebruiken.
Tijd voor volwassenwording
AI is te belangrijk om toevallig goed te doen. De inzet van AI raakt de kern van ons onderwijs: autonomie, betrouwbaarheid, toegankelijkheid. Het raakt de student, de docent, de organisatie. Het gaat over de toekomst van onze primaire doelgroep. Studenten. En het vraagt om meer dan enthousiasme alleen. Hope is not a strategy.
Het vraagt om volwassenwording.
Net zoals we ooit Chief Information Officers aanstelden toen digitalisering opkwam toen ik jong was, zo is het nu tijd voor een Chief AI Officer. Niet als modefunctie, maar als regierol die het verschil kan maken tussen los zand en gezamenlijke koers.
Laten we niet wachten tot beleid achterloopt op praktijk. Laten we kiezen voor visie, voor verbinding, en voor vertrouwen.
Want AI gaat het HBO niet overnemen. Maar zonder regie, nemen we het onszelf straks kwalijk dat we geen keuzes maakten toen het nog kon.